Salceda. 14 de abril de 1936. A foxa de Soutelo inicia a segunda fase de exhumación con novos traballos arqueolóxicos esta semana no adro da igrexa para localizar cinco homes asasinados en setembro de 1936 e avanzar na recuperación da memoria democrática.
A foxa de Soutelo centra desde esta semana unha nova intervención arqueolóxica para continuar coa localización de vítimas do franquismo. Os traballos, que seguen á primeira fase na que se identificaron dúas persoas, buscan agora atopar os restos de cinco homes paseados e asasinados en 1936.
As investigacións da Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica do Baixo Miño, a Louriña e o Condado permitiron identificar ás vítimas: Severo Boente, José Cordal, Ramón Pérez e Leoncio Muíños, veciños do Porriño, e Modesto Barreiro, de Mos. Segundo as testemuñas orais e a documentación recollida, os corpos estarían soterrados no lateral da igrexa, na mesma zona onde xa apareceron restos na fase anterior.
O equipo técnico, dirixido polo antropólogo forense Fernando Serrulla e executado por Breogán Arqueoloxía, xa iniciou as tarefas nun segundo punto do adro tras unha primeira cata sen resultados. Os traballos desenvolveranse ao longo da semana coa expectativa de localizar e identificar os desaparecidos.
A intervención pretende pechar unha ferida aberta desde hai case 90 anos e ofrecer resposta ás familias e á comunidade, permitindo recuperar a memoria das persoas represaliadas e avanzar no recoñecemento histórico.
No inicio das tarefas estiveron presentes representantes municipais e membros da Comisión, mentres o goberno local destacou a implicación destas entidades na recuperación da memoria democrática e lembrou a creación recente dunha concellaría específica nesta área, encabezada por Óscar Domínguez (PSOE).
A recuperación da memoria histórica en contexto europeo
A recuperación de vítimas da represión franquista forma parte dunha política pública máis ampla en Galicia e no conxunto de España, onde diferentes administracións impulsan intervencións en foxas comúns a través de programas específicos. Iniciativas como os plans estatais de memoria democrática buscan financiar exhumacións, identificacións e dignificación de espazos vinculados á represión.
En Galicia, as actuacións adoitan desenvolverse en colaboración con asociacións memorialistas, que combinan investigación documental, testemuños orais e traballo de campo. Este modelo mixto permite avanzar na localización de vítimas e garantir procesos rigorosos desde o punto de vista histórico e científico.
A nivel europeo, organismos como o Consello de Europa teñen recomendado aos estados a adopción de medidas para garantir o dereito á verdade, á xustiza e á reparación das vítimas de desaparicións forzadas. Estes estándares inclúen a identificación de restos, a conservación da memoria e o apoio ás familias, situando intervencións como a da foxa de Soutelo dentro dun marco máis amplo de dereitos humanos.
